Basit Makineler - Çıkrık

Basit Makineler - Çıkrık

4 ay önce 653 görüntüleme Veysel Benek
Biliyor musunuz çıkrık, tekerlek anlamına gelmektedir!
Çok sıcak hava
Bir yaz günü, hava aşırı sıcak. Kadir çok yorulmuştu ayrıca sıcak iyice bunaltıyordu.

 

 
O sırada oltaya bir şeyin takıldığını hisseden Kadir, çok heyecanlanır ve heyecandan çıkrığın kolunu kısa tutup çevirmeye çalışır. Tabi başaramaz!

 

 
Bu durumun farkına varınca hemen hatasını düzeltir ve olanca kuvvetiyle çıkrıkın koluna asılır!

 

 
Çevirir, çevirir, çevirir...

 

 
Derken, olta aniden yukari firlar

 

 
O da ne! Oltanın ucunda balık yerine bir küp durmaktadır. Büyük bir şaşkınlık yaşayan Kadir, bir süre sonra kendine gelir ve "Zengiin oldum" diyerek göbek atmaya başlar.

 

 
Fırsat bu fırsat diyerek uzunca bir süre göbek atmaya devam eden Kadircağız, ardından küpü kırmaya ve altıncıklarına kavuşmaya karar verir. 

 

 
Kırılan küpten çıkanı görünce şaşkınlığı katlanır. Altıncıklar yerine bir tomar kağıt durmaktadır. Üzgün ve şaşkın bir şekilde kağıda elini uzatır ve yazılanı okumaya başlar

 

 
Kadir, kağıtta yazılanları okuyunca, altın yerine daha değerli bir şey bulduğunu hemen anlar. Artık tüm dertleri bitecekti. Küpten çıkan kağıtta şunlar yazılıydı!

 

 
Basit makinelerde işten kazanç yoktur!

 

Çıkrık

Güzel atalarımız kuyudan su çekerken bir sistem geliştirmişlerdi. Bir silindirin ucuna taktıkları kol sayesinde az kuvvet harcayarak suyu kuyudan çekmeyi başardılar. Çıkrık denilen bu sistemi bir çok alanda da kullandılar. Aşağıda çıkrık'ın bir modeli ve şeması yer almaktadır.

Çıkrık 
Çıkrık (Kaynak)

 

Çıkrık şeması 

 

Çıkrıkta kuvvet kolu (R) arttıkça uygulanan kuvvet azalır buna karşın kolu çevirdiğimizde alınan yol aynı oranda artar. Ayrıca çıkrıkta kuvvet kolu, yük kolundan her zaman uzun olduğundan her durumda kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır.

Örnek:

Yukarıda yük kolları eşit fakat kuvvet kolları farklı uzunlukta üç adet çıkrık verilmiştir. Bu çıkrıklar için aşağıda verilenlerden hangisi yada hangileri doğru bir ifadedir?

  1. Yük kolları eşit olduğundan üç çıkrıkta da kuvvet kazancı eşittir
  2. Kuvvet kazancı, kuvvet kolu ile ters orantılıdır. Bu nedenle kuvvet kazancı B > A > C şeklindedir
  3. En fazla kuvvet kazancı C çıkrığındadır
  4. En az yol kaybı B çıkrığında yaşanmıştır

A) 1 ve 2

B) Yalnız 3

C) 3 ve 4

D) 1, 2, 3 ve 4

Çözüm:

Kuvvet kolu ile kuvvet kazancı doğru orantılıdır. Yani uzun kuvvet koluna sahip basit makinelerde kuvvetten kazanç, yoldan kayıp yaşanır. Çıkrıklara baktığımızda en uzun kuvvet kolunu C çıkrığında, en kısa kuvvet kolunu ise B çıkrığında olduğunu görmekteyiz o halde kuvvet kazancı C > A > B şeklinde olur.

Bu durumda doğru olan ifadeler 3 ve 4. ifadelerdir

 

Özetle

  • Çıkrıklar, bir silindir ve koldan meydana gelen basit makinelerdir
  • Kuvvet kolu, yük kolundan her zaman uzun olduğundan çıkrıklarda her durumda kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır
  • Çıkrıklar; balık oltalarında, kuyularda su çekmede, eskiden yün ya da ip eğirmede kullanılır

Kim ne demiş!


YAZAR HAKKINDA
Veysel Benek
Veysel Benek

Fenbilgisi Öğretmeni, Dr.

Yazarımız, Fenbilgisi Öğretmenliğini bitirdikten sonra Kimya alanında Yüksek Lisans eğitimine başladı. Bu eğitimini de başarıyla tamamladıktan sonra aynı bölümde Doktora eğitimine devam etmektedir.

ALIŞTIRMALAR
Basit Makineler - Çıkrık - Boşluk Doldurma Soruları

: 60 | : 3 | : % 0


Basit Makineler - Çıkrık - Test Soruları

: 79 | : 3 | : % 0


Basit Makineler - Çıkrık - Doğru-Yanlış Soruları

: 49 | : 3 | : % 0


KATEGORİDE DİĞERLERİ
Basit Makineler - Makaralar
8. Sınıf - Basit Makineler ve Fiziksel Olaylar

Makara: Bir eksen etrafında serbestçe dönebilen disk şeklindeki yapılardır. İddia ediyorum en sevdiğiniz basit makine makaralar olacaktır :)

Basit Makineler - Kaldıraçlar
8. Sınıf - Basit Makineler ve Fiziksel Olaylar

Bana yeterince uzun bir kaldıraç ve sağlam bir destek noktası verin, dünyayı yerinden oynatayım. Arşimet

Basit Makineler - Eğik Düzlem
8. Sınıf - Basit Makineler ve Fiziksel Olaylar

Düşünelim: Neden yokuşu doğrudan çıkmak yerine, kıvrımlı yolları kullanarak çıkarız?

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
Kalıtım 2 - Mendelin Çalışmaları ve Çaprazlama
8. Sınıf - DNA ve Genetik Kod Canlılar ve Yaşam

Araştırma sorusu: Kahverengi gözlü bir anne ve babanın mavi gözlü çocukları olabilirken, mavi gözlü bir anne ve babanın kahverengi gözlü çocukları neden olamaz?