28 Eylül 2020

2- Besin Zinciri ve Enerji Akışı

Uzak diyarların birinde çok zayıflığı ile bilinen bir çoban yaşarmış.
Bu çobanı “Zayıf Çobancık” diye çağırırmış herkes.
Bu durumuna çok üzülürmüş Zayıf Çobancık.
Bu nedenle hep “Keşke biraz daha kilolu olsaydım” diye düşünür dururmuş.
Zayıf olması o kadar yer etmiş ki kendisinde, her şey ile kendisini karşılaştırır olmuş.
Bir gün otlattığı semiz koyuna bakarak “Şu koyun bile benden daha kilolu” demekten kendini alamamış.
İşte o an olmayacak şey oluvermiş!
Koyun başını kaldırıp şunları demiş “Nazar etme ne olur dengeli beslen senin de olur!
Tabi bizim Zayıf Çobancık koyunca bilmediği için anlamamış koyunun ne dediğini fakat, koyun öylesine manalı bakmış ki bu durum Zayıf Çobancık’ın dikkatini çekmiş.
Sonra kendi kendine sanki şu koyun bana “Nazar etme ne olur ot ye senin de olur!” diyor gibi bakıyor demiş.
ve vardır bunda bir şey diyerek koyun gibi otlamaya başlamış. Yemiş, yemiş, yemiş….
Aniden karnına bir ağrı girivermiş.
Ağrı arttıkça artıyormuş. Zayıf Çobancık karnını ovuşturarak “Ah karnııım!” diyerek inlemeye başlamış
Olan biteni izleyen koyun yine dile gelmiş ve
Be hey gafil! Bilmez misin ki her canlı farklı şekilde beslenir. Unutma kılavuzu koyun olanın eli karnından inmezmiş!
demiş.
Yediği otların etkisiyle koyuncayı öğrenen Zayıf Çobancık bu defa koyunun söylediklerini çok iyi anlamış ve “unutmam koyun gardaşım!” diyerek beslenmesine dikkat edeceğine söz vermiş.
Ardından sonsuza kadar zayıf yaşamış 🙂

Besin Zinciri

Canlılar farklı şekilde beslenirler. Bazı canlılar bitkilerle beslenirken, bazıları bitkiler ile beslenen canlılar ile beslenirler. Canlıların beslenme ilişkisini gösteren tek sıralı yapıya besin zinciri denir.

Aşağıdaki besin zincirini inceleyelim:

Besin zinciri

Çekirge bitki ile beslenirken, kurbağa çekirgeyi besin olarak kullanır. Yılanın besini kurbağadır, Şahin ise yılan ile beslenir. İşte Bitki –> Çekirge –> Kurbağa –> Yılan –> Şahin şeklinde gösterilen beslenme ilişkisi besin zinciri olarak tanımlanır.

Tabi besin zinciri örneğini arttırmak mümkündür mesela aşağıdaki örnek de bir besin zincirini oluşturur.

Besin zinciri
Başka bir besin zinciri

Dikkat ettiniz mi? Bitki ile hem çekirge hem de sinek beslenmektedir. Peki iki besin zincirini birleştirmek mümkün müdür?

Besin ağı
Karışık mı geldi? Normaldir çünkü gerçekten karışık 🙂

Baykuş hem kurbağa ile hem de yılan ile beslenebilir, aynı zaman da kurbağa hem sinek ile hem de çekirge ile beslenebilir. İşte canlıların bu şekilde beslenmesini gösteren karışık yapıya Besin Ağı adını veriyoruz. Besin ağı birden fazla besin zincirinden meydana gelmektedir. 

Besin Ağı, birden fazla besin zincirinin bir araya gelmesiyle meydana gelen karışık yapıdır

Besin zincirinin ilk halkasını üreticiler oluşturur. Üreticiler kendi besinlerini kendileri yapabilen canlılardır. Yeşil bitkiler, mavi-yeşil algler bunlara örnek verilebilir. Sonraki halkayı ise üreticiler ile beslenen canlılar oluşturur bunlara otçullar örnek gösterilebilir. Son halkayı ise etçiller denilen etle beslenen canlılar meydana getirir. Bu durumu aşağıdaki gibi gösterelim;

Besin zincirinin ilk halkasını üreticiler oluşturur!

Birde ayrıştırıclar denilen canlı grubu var. Bu canlılar ölmüş canlı atıklarının çürüme ile toprağa karışmasını sağlayarak hem madde dögüsüne yardımcı olurlar hem de çevrenin atıklardan temizlenmesine yardım ederler. Şimdi gördüğümüz tüm bu canlı gruplarının özelliklerine bakalım.

1 – Üreticiler

Kendi besinlerini kendi yapabilen canlılardır. Besin zincirinde ilk halkada yer alırlar.

Arılar da kendi besinleri olan balı, kendileri yaparlar o zaman arılar da üretici midir?

Cevap tabi ki hayır olur. Üreticiler güneş ışığını doğrudan kullanarak besin üretir. Arılar fotosentez yapamaz bu nedenle hayvanlar ve ayrıştırıcılar üretici değil, tüketicidirler!

2 – Tüketiciler  

Güneş ışığını doğrudan kullanamayan tüm canlıları kapsar. Hayvanlar, bazı bakteriler, ayrıştırıcılar bu grupta yer alırlar. Besin zincirinin ikinci ve sonraki halkasını meydana getirirler.

  • Otçul hayvanlar: Ot ile beslenen hayvanlardır. İnek, keçi gibi
  • Etçil Hayvanlar: Otçul hayvanlarla beslenen canlılardır. Kedi, Atmaca, timsah gibi
  • Hepçiller: Hem ot ile hem de et ile beslenen canlılardır. İnsan, fare, ayı gibi
  • Ayrıştırıcılar: Canlı atıklarının toprağa karışmasını sağlar. Bazı bakteriler, şapkalı mantarlar gibi
Üretici Canlılar
(Kendi besinlerini kendileri yaparlar)
Tüketici Canlılar
(Kendi besinlerini kendileri yapamazlar)
Yeşil Bitkiler
Mavi – Yeşil Algler
Otçul hayvanlar
Etçil hayvanlar
Hepçiller
Ayrıştırıcılar
Canlıların gruplandırılması

Ekoloji Piramidi

Canlıların beslenme ilişkisini zincir şeklinde gösterebildiğimiz gibi bunu bir piramid yardımı ile de gösterebiliriz. Aşağıdaki piramide göz atalım;

Ekoloji Piramidi

 Ekoloji piramidinde, aşağıdan yukarı çıkıldıkça;

  • Canlı sayısı genellikle azalır
  • Aktarılan enerji miktarı azalır
  • Biyokütle azalır
  • Zehirli madde birikimi artar
  • Vücut büyüklüğü artar

Özetle

  • Canlıların beslenme ilişkisini gösteren yapıya besin zinciri denir
  • Birden fazla besin zincirinden oluşan yapıya besin ağı denir
  • Besin zincirinin ilk halkasını üreticiler, ikinci halkayı ise otçullar ya da otla beslenen canlılar oluşturur
  • Güneş ışığını doğrudan kullanan canlılara üreticiler denir
  • Tüketiciler, diğer canlıları besin olarak kullanan canlılardır. Bunlar;
    • Otçul hayvanlar: Üreticilerle beslenen canlılardır
    • Etçil hayvanlar: Hayvanlarla beslenen canlılardır
    • Hepçiller: Hem otla hem etle beslenen canlılardır
    • Ayrıştırıcılar: Canlı atıklarının toprağa karışmasını sağlayan canlılardır
  • Ekoloji Piramidi: Canlılar arasındaki ilişkiyi gösteren piramid şeklinde bir yapıdır.

Alıştırmalar

8. Sınıf - Besin Zinciri ve Enerji Akışı

8. Sınıf - Besin Zinciri ve Enerji Akışı

Boşluk doldurma soruları
113 6
8. Sınıf - Besin Zinciri ve Enerji Akışı

8. Sınıf - Besin Zinciri ve Enerji Akışı

Çoktan seçmeli sınav
168 5
8. Sınıf - Besin Zinciri ve Enerji Akışı

8. Sınıf - Besin Zinciri ve Enerji Akışı

Doğru - Yanlış soruları
184 9

Veysel Benek

Yazarımız, Fenbilgisi Öğretmenliğini bitirdikten sonra Kimya alanında Yüksek Lisans eğitimine başladı. Bu eğitimini tamamladıktan sonra aynı bölümde Doktora eğitimine devam etmektedir.

View all posts by Veysel Benek →

2 thoughts on “2- Besin Zinciri ve Enerji Akışı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir