9 Temmuz 2020

1- Kimyasal Tür

1. Madde nedir?

Sizlerden resimde verilen masanın özelliklerini söyleminizi istesem büyük ihtimal ile aşağıdaki gibi bazı özellikleri sayardınız.

  • Serttir,
  • Turuncu renge sahiptir,
  • Belirli bir şekli vardır,
  • Belirli bir hacmi vardır,
  • Bir kütleye sahiptir.

Peki bu özellikler sadece masa için mi geçerlidir? Daha farklı bir ifade ile su, yağ, masa, tuz, cam gibi cisimlerin ortak özellikleri nelerdir?

Etrafımızdaki cisimlere baktığımız zaman bu cisimlerin hepsinin bir kütleye sahip olduklarını ve ortamda bir yer kapladıklarını görürüz. Bir kütleye sahip olan ve belirli bir hacme sahip şeylere madde denir.

Bu özellikler bizlerin görüp hissedebildiğimiz özellikleridir fakat aynı özelliklere sahip başka maddeler de yok mu? Söz gelimi bir taş ile tahta masa aynı özelliklere sahip değiller mi? İkisi de serttir, ikisi de sıcaklığa sahiptir ve ikisi de belirli kütle ve hacme sahiptir.

Bu tür özelliklere fiziksel özellikler denir. Fiziksel özellikler cisimlerin dış görünüşünü temsil ederler ve cisimlerin kimliğini ifade etmezler yani fiziksel özelliklerin değişmesi cismin kimliğini değiştirmez. Yani camın kırılması camı başka bir madde yapmaz. Cam kırıkları da birer camdırlar.

Cisimlerin dış özelliklerini temsil eden özelliklere fiziksel özellikler denir. Fiziksel özellikler değişince cismin kimliği değişmez!

Maddelerin kimliğini belirleyen özelliklere ise kimyasal özellikler denir. Kimyasal özellikleri değişen maddeler başka maddelere dönüşür.

Örneğin kağıdı yaktığımız zaman meydana gelen kül, kağıttan farklı bir maddedir. Çünkü kağıttaki değişim atom seviyesinde meydana gelmiş bir değişimdir burada ortama yeni atomlar katılmıştır veya ortamdan bazı atomlar çıkarılmıştır. Aşağıdaki şekli inceleyelim;

Kağıdın küle dönüşürken atomlarında meydana gelen değişimlere dikkat ediniz!

İşte maddelerin kimyasal özelliklerini belirleyen ve bu özellikleri taşıyan yapılarına kimyasal tür denilmektedir. Kimyasal tür maddenin kimliğini belirleyen yapılardır.

2- Kimyasal Tür

Maddelerin atomlardan meydana geldiğini biliyoruz. Atomlar genellikle tek başlarına bulunmayı sevmezler bu nedenle başka atomlar ile bir araya gelmeyi tercih ederler. Bu konumuzda atomların bir arada durmasını sağlayan etkilerin neler olduğuna kısaca değineceğiz.

a- Atom

Atomun yapısı adlı konumuzda atomların elektronlara,  protonlara ve nötronlara sahip olduklarını görmüştük. Burada kısaca bunları hatırlayacak olursak;

  • Elektronlar, eksi yüklü parçacıklardır ve çekirdeğin etrafında belirli yörüngelerde dolanılar. Kütleleri proton ve nötrona göre çok küçük olduğundan atomun kütlesine dahil edilmezler.
  • Protonlar, çekirdekte bulunur ve pozitif yüklü parçacıklardır. Atom numarasını da denilen proton sayısı, atomun kimliğini belirtir bu nedenle proton sayısı sabittir değişmez.
  • Nötronlar, nötr (yüksüz) taneciklerdir ve proton ile beraber çekirdekte yer alır.

Bu üç tanecik bir araya gelerek atomları meydana getirir fakat bunların sayıları farklı atomlar için farklılık gösterebilir örneğin aşağıdaki tabloda bazı atomların sahip oldukları elektron, proton ve nötron sayıları verilmiştir.

Atomun adıProton sayısıNötron sayısıElektron sayısı
Hidrojen101
Kalsiyum202020
Altın7911779
Klor171817
Lityum333
Bazı atomların elektron, proton ve nötron sayıları

Bir atom, nötr halde iken elektron sayısı proton sayısına eşittir ve atomlar başlangıç durumda iken devamlı nötr halde kalmayı isterler ama atomların istediği başka şeyler de var!

b- İyon

Periyodik tablo adlı konumuzda ilk 20 element için elektronların katmanlara nasıl yerleştirdiğimizi gördük. Elementler elektronları yerleştirdikten sonra son katmanlarının tamamen dolu veya tamamen boş olmasını isterler son katmanın tamamen dolu veya tamamen boş olması kuralı nedeniyle atomlar elektron alır veya elektron verirler. Elektron alan ya da elektron veren atomlara iyon denir. İyonda alınan-verilen elektron sayısı atomun simgesinin sağ üst köşesine yazılır.

Hidrojen 1 elektrona ihtiyaç duyar çünkü ilk katmanın kapasitesi iki elektrondur. Lityum ise 1 elektron vermek ister çünkü ikinci katmanın kapasitesi sekiz elektrondur ve yedi elektron bulması zordur. Alış veriş sonunda 1 elektron alan Hidrojen -1, Lityum ise +1 yüklü olur.

Eğer atom elektron almışsa negatif yüklü, elektron vermişse pozitif yüklü olur. Ayrıca negatif yüklü atomlara anyon, pozitif yüklü olanlarına ise katyon denir. 

Bir atom elektron alırsa negatif, verirse pozitif yüklü olur

Aşağıda bazı atomların elektron aldıklarında veya verdiklerinde yük durumları görülmektedir.

ElementElektron DizilimiYüküTürü
5B2, 33 elektron verir ve +3 yüklü olurKatyon
17Cl2, 8, 71 elektron alır -1 yüklü olurAnyon
18Ar2, 8, 8Son katman dolu olduğu için elektron alış verişi yapmazİyon değil
20Ca2, 8, 8, 2 Son katmandaki 2 elektronu verir +2 yüklü olurKatyon

c- Molekül

Atomlardan bazılarının son katmandaki elektronlarını vererek veya yeni elektron alarak iyon oluşturduklarını gördük. Tüm atomlar bunu yapmazlar bazı atomlar elektronlarını ortaklaşa kullanma yolunu seçer. Elektronların ortaklaşa kullanılması sonucu oluşan yeni maddelere molekül adını veririz.

Molekül
Tek elektrona sahip iki Hidrojen atomu elektronlarını ortaklaşa kullanarak ilk katmanlarını 2 elektrona tamamlarlar. (Hatırlayın ilk katta 2 yatak vardı)
Molekül
Tek elektronlu Hidrojen ve 17 elektronlu Klor elementlerinin birer elektronlarını ortaklaşa kullanması sonucu Hidrojen 2 elektrona, Klor ise 18 elektrona sahip olur.

Özetle

  • Atom, maddenin en küçük yapıtaşıdır
  • Atomlarda; elektron, proton ve nötron bulunur
  • Elektron negatif yüklü, proton pozitif yüklü, nötron ise yüksüzdür.
  • Atomlar son katmanlarının tamamen dolu veya tamamen boş olmasını isterler
  • Elementler son katmanlarındaki elektronları verir veya başkasından elektron alırsa iyon haline dönüşür
  • Elektron alan atomlar negatif yükle yüklenir ve bunlara anyon denir
  • Elektron veren atomlar ise pozitif olur. Pozitif yüklü iyonlara katyon denir
  • Atomlar elektronlarını ortaklaşa kullanarak da son katmanlarını tamamlayabilirler. Bu tür yapılara molekül denir

Alıştırmalar

Veysel Benek

Yazarımız, Fenbilgisi Öğretmenliğini bitirdikten sonra Kimya alanında Yüksek Lisans eğitimine başladı. Bu eğitimini tamamladıktan sonra aynı bölümde Doktora eğitimine devam etmektedir.

View all posts by Veysel Benek →

One thought on “1- Kimyasal Tür

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir