Basit Makineler - Kaldıraçlar

Basit Makineler - Kaldıraçlar

4 ay önce 182 görüntüleme Veysel Benek
Bana yeterince uzun bir kaldıraç ve sağlam bir destek noktası verin, dünyayı yerinden oynatayım. Arşimet
Baran evine giderken kocaman bir taşın yolunu kapattığını görmüş ve çok şaşırmış.

 

Bu taşın yoldan kaldırılması gerekiyormuş çünkü bu kocaman kaya kişilerin rahatça evlerine gitmelerine engel oluyormuş.

Baran çok iyi bir çocuk olduğu için bu taşı kaldırmak için bir yol bulmuş.

 

Uzun bir tahta getirmiş ve bir ucunu kayanın altına yerleştirmiş. Ortaya da destek amacıyla küçük bir taş yerleştiren Baran, tahtanın diğer ucuna kuvvet uygulayarak kayayı yerinden oynatmayı başarmış.

Bu başarısından sonra Baran, arkadaşları arasında Kahraman ilan edilmiş.  

 

Baran arkadaşımızın kullandığı basit makinenin ne olduğunu merak ediyor musunuz? (Evet diyorsanız başınızı sallayın smiley) . Bu basit makineye kaldıraç denir.

Bir tahta, destek noktası, kuvvet ve yükten meydana gelen bu sistemde işi daha kolay bir şekilde yapmak mümkündür. Tahterevalli, el arabası, kürek, çekiç gibi araçlar birer kaldıraçtır ve bunların hepsinde bir destek noktası, kuvvet ve yük bulunur.

Aşağıdaki resimlere dikkatlice bakalım:

 

Dikkat ettiğimizde resimdeki tüm örneklerde yük, kuvvet ve destek noktasının olduğunu görebiliriz. Fakat, hepsinde yük, destek noktası ve kuvvet aynı yerlerde değildir. Bazılarında yük ve kuvvet uçlarda iken, bazılarında yük ortadadır farklı amaçlar için kullanılan bu kaldıraçları üç kısımda inceleyebiliriz.

Kaldıraç Çeşitleri

1 - Destek Noktasının Ortada Olduğu Kaldıraçlar

Bu tür kaldıraçlarda destek noktası ortadadır, yük ve kuvvet uçlarda yer alır. Bu tür kaldıraçlara tahterevalli, pense, makas örnek verilebilir

Destek noktasının ortada olduğu kaldıraçlar

 

Bu tür kaldıraçlarda kuvvet destek noktasından ne kadar uzaksa, o kadar küçüktür. 

 

Örnek:

Tahterevalli
Yukarıdaki sistem dengede değildir. Bu sistemi dengeye getirmek için aşağıdakilerden hangisi yapılabilir?

A) Daha uzun bir tahta kullanılmalıdır

B) Taş destek noktasından uzaklaştırımalıdır

C) Kutu destek noktasına yakın bir yere getirilmelidir

D) Destek noktası taşa yaklaştırılmalıdır

Kaldıraçlarda yük destek noktasına yaklaştırılırsa uygulanan kuvvet azalır. Yukarıdaki sistemi dengeye getirmek için ağır olan cismi desteğe yaklaştırmak gereklidir. Taş daha ağır olduğu için destek taşa yaklaştırılırsa denge sağlanacaktır.

 

2 - Kuvvetin Ortada Olduğu Kaldıraçlar

Bu tür kaldıraçlarda ortada kuvvet bulunur, uçlarda ise yük ve destek noktası yer alır. Bu sistemlere örnek olarak maşa verilebilir.

Kuvvetin ortada olduğu kaldıraçlar
Kuvvetin ortada olduğu kaldıraçlar

 

Bu kaldıraç türlerinde kuvvet, destek noktasına daha yakın olduğu için  her zaman yükten daha büyüktür. Yani her zaman kuvvetten kayıp yoldan kazanç vardır.

 

3 - Yükün Ortada Olduğu Kaldıraç Çeşitleri

El arabası gibi sistemlerde yük ortada, kuvvet ve destek noktası uçlarda bulunur. Bu tür kaldıraçlarda her zaman kuvvet kazancı vardır, buna karşın yoldan da aynı oranda kayıp yaşanır.

 

Yükün ortada olduğu kaldıraç sistemleri
Yükün ortada olduğu kaldıraçlar

 

Özetle

  • Destek, kuvvet ve yükten meydana gelen basit makinelere kaldıraç adı verilir
  • Kaldıraçlar; Desteğin ortada olduğu, Kuvvetin ortada olduğu, Yükün ortada olduğu duruma göre üç çeşittir.
  • Desteğin ortada olduğu kaldıraçlara örnek; Tahterevalli, Pense, Makas verilebilir
  • Kuvvetin ortada olduğu kaldıraçlara örnek; kürek, maşa, cımbız verilebilir
  • Yükün ortada olduğu kaldıraçlara örnek; el arabası verilebilir.
  • Kuvvet destek noktasına ne kadar yakınsa o kadar büyük olur

Kim ne demiş!


YAZAR HAKKINDA
Veysel Benek
Veysel Benek

Fenbilgisi Öğretmeni, Dr.

Yazarımız, Fenbilgisi Öğretmenliğini bitirdikten sonra Kimya alanında Yüksek Lisans eğitimine başladı. Bu eğitimini de başarıyla tamamladıktan sonra aynı bölümde Doktora eğitimine devam etmektedir.

ALIŞTIRMALAR
Basit Makineler - Kaldıraçlar - Boşluk Doldurma Soruları

: 57 | : 5 | : % 0


Basit Makineler - Kaldıraçlar - Test Soruları

: 109 | : 6 | : % 0


Basit Makineler - Kaldıraçlar - Doğru-Yanlış Soruları

: 37 | : 6 | : % 0


KATEGORİDE DİĞERLERİ
Basit Makineler - Makaralar
8. Sınıf - Basit Makineler ve Fiziksel Olaylar

Makara: Bir eksen etrafında serbestçe dönebilen disk şeklindeki yapılardır. İddia ediyorum en sevdiğiniz basit makine makaralar olacaktır :)

Basit Makineler - Eğik Düzlem
8. Sınıf - Basit Makineler ve Fiziksel Olaylar

Düşünelim: Neden yokuşu doğrudan çıkmak yerine, kıvrımlı yolları kullanarak çıkarız?

Basit Makineler - Çıkrık
8. Sınıf - Basit Makineler ve Fiziksel Olaylar

Biliyor musunuz çıkrık, tekerlek anlamına gelmektedir!